มืออาชีพรีไซเคิล : วิธีทดสอบสแตนเลส 202 / 304 / 316 / 410

คนค้าของเก่ามักเข้าใจไปว่า สแตนเลส คือโลหะชนิดหนึี่งที่มีราคาแพงใกล้เคียงกับอลูมิเนียม แม่เหล็กดูดไม่ติด ทำให้เรามักซื้อในราคาสองหรือสามเท่าของเหล็ก แต่บางครั้งกลับโดนโรงงานรีไซเคิล ตีกลับมาแล้วบอกว่าเป็นสแตนเลสปลอม แล้วตัดราคาเหลือมากกว่าเศษเหล็กนิดเดียวเท่านั้น

วันนี้เราจะมาทำความเข้าใจ สแตนเลส กันว่าจริงๆ แล้วมันคืออะไรและทดสอบอย่างไรไม่ให้ซื้อผิด แต่ก่อนอื่นจะต้องปูพื้นฐานกันสักนิดเพื่อให้จำได้ไม่ลืมนะครับ

สแตนเลส ชื่อเต็มๆ ตามภาษาอังกฤษคือ stainless steel ถ้าแปลกันตรงๆ ก็คือ “เหล็กกล้าไร้สนิม” เพราะฉนั้นสแตนเลสก็คือเหล็กชนิดหนึ่งนั่นเอง แต่เป็นเหล็กที่ผ่านการเติมโลหะบางชนิดเข้าไปเพื่อเพิ่มคุณสมบัติ ให้ป้องกันสนิม โดยโลหะที่เติมลงไปเช่น โครเมียม นิกเกิล โมลิบดินั่ม แมงกานีส เป็นต้น ซึ่งการเติมโลหะแต่ละชนิดในสัดส่วนที่ต่างๆ กันจะทำให้สแตนเลส มีคุณสมบัติต่างกัน และโลหะที่เติมเข้าไปยังเป็นตัวกำหนดราคาของสแตนเลสด้วย เพราะถ้าเติมโลหะราคาแพงไปในสัดส่วนที่สูงราคาย่อมสูงตาม

สแตนเลสมีอยู่หลายร้อยเกรด แต่เกรดที่ใช้กันเยอะ มีอยู่ 4-5 เกรดเท่านั้น โดยเกรดของสแตนเลสจะแยกด้วยตัวเลข3ตัว ตัวเลขด้านหน้าเป็นตัวแบ่งหมวดหมู่ซึ่ง ที่ใช้กันแพร่หลายมี 3 หมวดคือ 2 3 และ 4

TypesofStainless_Final2
ตัวอย่างการนำสแตนเลสไปใช้ ที่มาบริษัท anzor

ที่นี้เรามาดูกันว่าสแตนเลสที่นิยมใช้กัน มีโลหะอะไรอยู่บ้าง จะได้เข้าใจว่าทำไมราคาถึงต่างกัน

สแตนเลส เกรด 2XX
ส่วนประกอบ : โครเมียม 16-19% นิกเกิล 3-6%และแมงกานิส 5-10%
คุณสมบัติ : แม่เหล็กดูดไม่ติด ทนการกัดกร่อนน้อย
พบใน : งานภายนอกอาคารทั่วไปที่ราคาถูก ถังเครื่องซักผ้า

สแตนเลส เกรด 304  เป็นสแตนเลสที่ใช้มากที่สุด
ส่วนประกอบ : โครเมียม 18-20% นิกเกิล 8-10.5%
คุณสมบัติ : แม่เหล็กดูดไม่ติด ทนการกัดกร่อนปานกลาง
พบใน : พบในอุปกรณ์ทั่วไป เครื่องครัว งานภายนอกอาคาร

สแตนเลสเกรด 316 เป็นสแตนเลสที่ใช้มากเป็นอันดับสอง
ส่วนประกอบ : โครเมียม 16-18% นิกเกิล 10-14% โมลิดิบนั่ม 2-3%
คุณสมบัติ : แม่เหล็กดูดไม่ติด ทนการกัดกร่อนสูง
พบใน : อุปกรณ์ที่ต้องสัมผัสกับสารเคมี หรือ น้ำทะเล เช่น เรือ

สแตนเลสเกรด 410
ส่วนประกอบ : โครเมียม 11.5-13.5%
คุณสมบัติ : แม่เหล็กดูดติด แข็งทนทานเหมือนเหล็ก ทนการกัดกร่อนน้อย
พบใน : อุปกรณ์ที่ต้องการความแข็งแรงและไม่เป็นสนิม เช่น มีด ใบพัด

จะเห็นได้ว่า สแตนเลสเกรด 3XX เป็นสแตนเลสที่มีนิกเกิลเป็นองค์ประกอบหลัก และด้วยราคาของนิกเกิลที่สูงถึง 300 – 500 บาทต่อกิโลกรัม ทำให้ราคาของสแตนเลสเกรดนี้จึงสูงตามไปด้วย จนหลายคนเรียกสแตนเลสเกรดนี้ว่าเป็นสแตนเลสแท้ และ เกรดอื่นๆ เป็นสแตนเลสปลอมไป โดยราคาของแต่ละเกรดเป็นดังนี้

ราคา เหล็ก < 410 < 202 < 304 < 316

เอาหละครับ เมื่อเราทราบแล้วว่าองค์ประกอบของสแตนเลสมีโลหะอะไรอยู่บ้าง ก็จะมาถึงวิธีการแยกว่าสแตนเลสที่เราจะรับซื้อ เป็นเกรดอะไรกันแน่ ผมขอทำแบบเป็นขั้นตอนดังนี้

img_0754
ในรูปนี้มีสแตนเลส 4 เกรดด้วยกัน

ขั้นตอนที่ 1 สังเกต : แยกสแตนเลสออกจากเหล็ก
1.1 สังเกตสนิม ที่เกิดขึ้นบนพื้นผิว ถ้ามีสนิมที่หลุดร่อนเป็นฝุ่นร่อน จับแล้วติดมือ เป็นเหล็กแน่นอน (บางทีสแตนเลสก็เกิดสนิมได้ แต่สนิมจะเป็นดวงๆเท่านั้นไม่ร่อนเป็นฝุ่น)
1.2 สังเกตความเงาของผิว ถ้าผิวมีความเงาใส หรือ เงาด้าน ให้สันนิษฐานไว้ก่อนว่าเป็นสแตนเลส
1.3 สังเกตการใช้งานของชิ้นงาน ถ้าเป็นสแตนเลส ถึงใช้งานมานานก็จะเกิดสนิมนิดเดียว ในขณะที่เหล็กถ้าถูกฝนคืนเดียวก็ขึ้นสนิม

ขั้นตอนที่ 2 แม่เหล็ก : แยกสแตนเลส 410 ออกจาก 3XX+2XX
แนะนำให้ใช้แม่เหล็กแบบนีโอไนเมียม(แม่เหล็กฮาร์ดดิสก์) เพื่อการสังเกตุที่ง่ายขึ้นเพราะมีแรงดูดสูงกว่า โดย สแตนเลส 410 จะดูดติดหนึบเหมือนเหล็กทั่วไป แต่เกรด 3XX กับ 2XX อาจจะดูดติดบ้างเบาๆ (ขึ้นอยู่กับวิธีขึ้นรูปของสแตนเลสนั้นๆ )

ขั้นตอนที่ 3 แยก2XX ออกจาก 3XX
ถ้าสังเกตุจะเห็นได้ว่า องค์ประกอบที่เกรด 2XX ต่างจาก 3XX คือตัว แมงกานิส ดังนั้นวิธีการทดสอบต้องดูตัวแมงกานิสเป็นหลัก ถ้ามี ก็จะเป็น 2XX โดยแบ่งเป็นสองวิธีย่อยคือ
วิธีที่ 3.1 ดูไฟหินเจียร์ : ถ้าเอาหินเจียร์มาเจียร์เกรด 3XX จะเกิดประกายไฟเพียงเล็กน้อย ในขณะที่ถ้าเป็นเกรด 2XX จะเกิดประกายไปจำนวนมาก คล้ายการเจียร์เหล็ก ที่เป็นอย่างนี้ก็เพราะแมงกานิสมีจุดหลอมเหลวที่ต่ำกว่า เหล็ก นิกเกิลและ โครเมียม ทำให้ประกายไฟมีเยอะกว่ามาก
วิธีที่ 3.2 ทดสอบทางเคมี : (แนะนำวิธีนี้มากกว่า) วิธีการคือ ทำให้แมงกานิสละลายออกจากตัวโลหะ ให้เป็น แมงกานิสซัลเฟต(MnSO4) ซึ่งมีสีชมพูแดง โดยใช้กรด ซัลฟูริก (H2SO4) หรือกรดแบตเตอรี่ และใช้ไฟฟ้าเป็นตัวเร่งปฏิกิริยา วิธีทำให้หยดน้ำกรดลงบนชิ้นงานที่ต้องการทดสอบ แล้วใช้ถ่านไฟฉาย 9V หรือ ใช้หม้อแปลงขนาดเล็ก 9-12v ตัดสายเสียบออก ขั่วบวกให้แตะที่ชิ้นงานโดยตรง ขั่วลบให้แตะที่น้ำกรด(อย่าให้สัมผัสกับชิ้นงานโดยตรง) ถ้าเป็นสแตนเลส 2XX ตัวแมงกานิสจะทำปฏิกิริยา กับ กรดและละลายออกมาตามสมการนี้

Mn + H2SO4 = MnSO4 + H2

ซึ่งแมงกานิสซัลเฟต MnSO4 จะมีสีชมพู และเกิดฟองฟู่ของก๊าซไฮโดรเจน (H2)
ส่วนถ้าเป็นสแตนเลส 3XX หรือ 4XX ตัวที่จะทำปฏิกิริยากับ กรดคือ เหล็กตามสมการนี้

Fe + H2SO4 = FeSO4 + H2

ซึ่งซัลเฟตของเหล็ก FeSO4 จะมีสีเหลือง และเกิดฟองฟู่ของก๊าซไฮโครเจน เช่นกัน

img_0762
ชิ้นบน 202 ชิ้นล่าง 304

ขั้นตอนที่ 4 ทดสอบทางเคมี : แยก 316 ออกจาก 304
องค์ประกอบที่สแตนเลส 316 มีไม่เหมือน 304 ก็คือโมลิบดินั่มดังนั้น วิธีทดสอบจะต้องใช้สารเคมีที่ทำปฏิกิริยากับ โมลิบดินั่ม นั่นคือ potassium thiocyanate และ sodium thiocyanate ซึ่งไม่ใช้สารเคมีที่หาได้ทั่วไป เราจะต้องไปสั่งซื้อตามร้านเคมีภัณฑ์หรือร้านขายน้ำยาเทสโดยเฉพาะซึ่งก็จะมีน้ำยาที่หลากหลาย บางชนิดต้องใช้การเทียบสี บางชนิดต้องเฝ้าสังเกตุการเปลี่ยนแปลง ดังนั้นตรงนี้จะไม่อธิบายวิธีการทำมากนะครับ ให้ท่านถามคนขายน้ำยาเคมีนั้นๆ แทน ยกตัวอย่างตามคลิปนี้

จะเห็นได้ว่าวิธีการทดสอบนั้นไม่ยากเลย เอาง่ายๆ ว่าแค่มีถ่านไฟฉาย น้ำกรดแบตเตอรี่ กับแม่เหล็กดีๆ สักตัว เราก็สามารถแยก สแตนเลสแท้ (3XX) กับสแตนเลสปลอม (2XX,4XX) ออกจากกันได้แล้ว สรุปเป็นกระบวนการดังนี้

ดูด้วยตา(แยกเหล็ก) – ดูดด้วยแม่เหล็ก(แยก410) – จี้ด้วยกรดและไฟฟ้า(แยก 202) – ได้สแตนเลสแท้

img_0756
อุปกรณ์มีแค่นี้พอ ไม่เกิน 100 บาท (ใช้ถ่าน 9V แทนหม้อแปลงได้)

แต่……การค้าของเก่ามันไม่จบง่ายๆ แค่นั้น

ที่บอกเอาไว้ว่า สแตนเลสมีหลายร้อยเกรด ในปัจจุบันจะมีสแตนเลสแท้บางเกรดที่เริ่มใช้แพร่หลาย แต่มีราคาถูกกว่าปกติ เช่น 304CU หรือ 301 จะถูกหักราคาประมาณ 5 บาท และบางเกรดซึ่งราคาสูงกว่าเช่น 310 จะได้ราคาเพิ่ม 5 บาท และแน่นอน ถ้าโรงงานสแตนเลสเจอเกรดที่ถูกกว่าก็จะตัดราคาเรา แต่ถ้าเจอเกรดแพงกว่าก็จะเงียบๆเอาไว้ (เป็นธรรมดานะอย่าคิดมาก) และเราไม่สามารถใช้น้ำยาใดๆ ในการเทสได้ด้วย หรือบางทีก็มีเหล็กที่ชุบนิกเกิลไว้ข้างนอกแต่ข้างในเป็นเหล็กธรรมดา

ดังนั้นในโรงงานที่รับซื้อจริงๆ จะมีเครื่องมือที่แม่นยำกว่ามากในการรับซื้อเรียกว่า XRF (X-ray fluorescence) ซึ่งเป็นอุปกรณ์ที่มีความแม่นยำมาก สามารถบอกเปอร์เซ็นต์ของโลหะชนิดต่างๆ ได้ แน่นอนราคาของมันก็ไม่ใช่เล่นๆ เรียกได้ว่าพอๆกับไปซื้อรถหรูๆ สักคันเลย แต่ถ้าคนจะมาสายโลหะจริงๆ จะต้องมีไว้ใช้สักเครื่องนึง

DELTA_hh_config
เครื่อง XRF

ที่จริงยังมีเรื่องเกี่ยวกับสแตนเลสอีกมากที่จะต้องทำความเข้าใจกัน เอาไว้คราวหน้ามาคุยกันต่อครับ สำหรับใครที่ไม่อยากพลาดติดตามเนื้อหาดีๆ เกี่ยวกับการรีไซเคิลให้กดปุ่มกระดิ่งสีแดงด้านขวาล่างเพื่อ subscribe เตือนเวลามีบทความใหม่ได้ครับ

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s